Teylers Museum staat op tegen Trump met tentoonstelling over verboden boeken
In dit artikel:
Teylers Museum in Haarlem toont de tentoonstelling Gevaarlijke boeken – 500 jaar wetenschap onder vuur, samengesteld uit woede over recente inmenging van de Amerikaanse regering in wetenschappelijke informatie. Curator wetenschap Eulàlia Gassó Miracle presenteert twintig historisch gecensureerde werken (van Copernicus tot Diderot en Einstein) en contextmateriaal om te laten zien hoe kerk en staat door de eeuwen heen kennis hebben geprobeerd te beheersen. “Het is echt shocking wat er nu in de Verenigde Staten gebeurt,” zegt Gassó Miracle over de huidige situatie.
Bij binnenkomst vallen theatrale vormgeving en een projectie met Engelse termen op: woorden als climate science, vaccination, diversity en transsexual verschijnen niet als verboden in zichzelf, maar vormen volgens PEN America een lijst van termen die in de VS onder de Trump‑administratie systematisch uit overheidsdocumenten en -websites worden verwijderd en zelfs onderzoeksaanvragen kunnen diskwalificeren. De tentoonstelling koppelt die recente voorbeelden aan historische praktijken: de Index van Verboden Boeken, Copernicus’ geschriften waarvan in een zeldzaam bruikleen uit Italië het hoofdstuk over de beweging van de aarde is weggesneden, seksuele voorlichtingsboeken zoals Margaret Sangers What every girl should know (1913) — haar kliniek in Brooklyn werd gesloten — en de massale verwijdering en verbranding van boeken in nazi‑Duitsland, vastgelegd in filmbeelden uit 1933.
Teylers benadrukt dat het niet om spectaculaire titels gaat, maar om werken die door machthebbers echt verboden werden. Met de selectie en bijbehorende objecten wil de tentoonstelling bezoekers een gevoel van urgentie geven: staatsbemoeienis met wetenschap is geen louter historisch fenomeen maar speelt nu opnieuw. Gassó Miracle benadrukt dat het museum bewust een maatschappijkritische positie inneemt, passend bij de idealen van stichter Pieter Teyler en de grote belang van boeken in de collectie.
Gevaarlijke boeken is tot en met 30 augustus te zien in Teylers Museum; er is ook een bijbehorende podcast geproduceerd met Dide Vonk. De expositie waarschuwt dat censuur wetenschap ondermijnt en dat kennisbescherming een blijvende maatschappelijke opgave is.